Enige tijd geleden was er een uitgebreide wijnproeverij met wel heel veel albariño's bij Wijnspecialist Henry II. Voor wijnliefhebbers die hun kennis wilden uitbreiden en zich helemaal in het thema wilden vastbijten was dit de uitgelezen kans om niet alleen heel veel maar ook heel divers te proeven.

Het thema?

De proeverij was op meerdere manieren aangekondigd, wat misschien voor wat verwarring zorgde. Zo sprak een e-mail over 'Galiciaanse wijnen', een andere over 'albariño', en ik volgens mij heb ik ook nog iets verkondigd in de trant van 'wit uit het noordwesten van het Iberisch Schiereiland'. Tsja, kan het misschien wat duidelijker?

Soms is het moeilijk om een pakkende titel voor een proeverij te verzinnen, die tegelijkertijd de inhoud goed dekt. In dit geval stond één druivenras centraal, maar niet elke wijn bestond volledig uit dit druivenras (en misschien wil ik ook nog een andere wijn openen?) en alle wijnen kwamen uit Galicië en het noorden van noorden van Portugal, maar een lekkere overkoepelende naam voor dit gebied is mij niet bekend.

Alvarinho

Goed, we gaan het dus hebben over het druivenras dat in Portugal alvarinho heet, en in Spanje albariño. In Nederland kennen de meeste mensen 'm als albariño, maar in deze context is de meeste nette schrijfwijze degene die wordt aangehouden in het land van herkomst. Uit ampelografisch onderzoek blijkt dat de meeste genetische variatie binnen dit druivenras in de Minho-regio voorkomt: Portugal dus.

Enige tijd terug werd nog wel eens beweerd dat alba-riño, 'de witte van de rijn', eigenlijk riesling was. Van beide druivenrassen hebben de wijnen een uitgesproken aromatisch proefiel, een hoge zuurgraad en vaak niet zo veel alcohol. Verder gaat de vergelijking niet, en, des te belangrijker, door DNA-onderzoek heeft men kunnen vaststellen dat de rassen niks met elkaar te maken hebben.

Alvainho groeit in de koele, natte noordwesthoek van het Iberisch Schiereiland. Deze groene regio krijgt zelfs twee keer zo veel neerslag als Nederland (1700mm in Vigo tegenover 855mm in De Bilt).

De meeste alvarinho's zijn licht of middelvol, en in elk geval nooit zwaar. Ze hebben vaak een delicaat karakter. Alcoholpercentages meestal 11,5% tot 13,0%. De zuurgraad is hoog. De meest voorkomende aroma's zijn citrus (citroen, grapefruit), witte pitvruchten (appel, peer), steenvruchten (abrikoos, wilde perzik), meloen (honingmeloen, cantaloupe, galia) en bloemen (kamperfoelie, jasmijn). Voorts menen proevers dikwijls iets van de nabije Atlantische Oceaan in de wijn terug te vinden, iets ziltigs of 'mineraligs' dus. Houtgerijpte alvarinho bestaat maar in de meeste gevallen is het een stoorzender bij dit verfijnde druivenras.

In verband met het vochtige klimaat wordt de druivenstok vaak als pergola geleid. Het kan de ziektedruk echter niet volledig temmen en biologische alvarinho is dan ook moeilijk te vinden.

Minho en Vinho Verde

Een deel van de grens tussen Portugal en Spanje wordt gevormd door de rivier Miño, op z'n Portugees Minho, en dat is ook de naam van de meest noordelijke wijnregio van het land. De alom bekende DOP-wijn Vinho Verde wordt hier gemaakt. De meeste Vinho Verde is wit (rood en rosé mag ook), en alvarinho is een veel gebruikt ras met zo'n 14% van de aanplant. Vinho Verde is traditioneel een blend van verschillende druivenrassen en soms komt alvarinho daar helemaal niet in voor, maar Vinho Verde van 100% alvarinho komt ook voor.

Rías Bajas

Deze uithoek van Spanje, net ten noorden van Portugal, heeft een opvallende kustlijn. De vorm doet denken aan de Noorse fjorden, maar ze zijn op een heel andere manier ontstaan: deels door tektonische activiteit waardoor sommige delen van het land verzakten, en deels door daaropvolgende erosie, waarbij zowel rivieren als de oceaan het land uitholden. Deze zogenaamde rías bajas, rías baixas op z'n Galiciaans, geven ook hun naam aan de belangrijkste Spaanse appellatie voor alvarinho: DOP Rías Baixas. Ook deze wijn kan, net als Vinho Verde, bestaan uit meerdere druivenrassen, maar het overgrote deel van wat hier geproduceerd is, is alvarinho met een ontiegelijk aandeel van 97.

De geproefde wijnen

1. Quinta da Pousada, Areal, Vinho Verde

Een heerlijke lichtvoetige wijn om de proeverij te beginnen: de Areal Colheita Selccionada van Quinta da Pousada is een Vinho Verde zoals veel mensen 'm kennen (licht, fris, zacht aromatisch, met een klein koolzuurprikje), maar dan wel een hel erg goede. Gezegd moet worden dat veel Vinho Verde van eenvoudige kwaliteit is, en de reputtie van eenvoudige slobberwijnen komt dan ook niet uit de lucht vallen. De Areal is niet pretentieus en nog steeds tamelijk eenvoudig, maar blinkt uit door prachtige aroma's van appel, abrikoos en bloemen, gecombineerd met een heerlijk fris, licht en luchtig mondgevoel (maar niet dun of schraal). Het aandeel alvarinho in deze wijn is klein en wordt aangevuld door loureiro, trajadura en arinto. Vinho Verde is van oudsher, net als veel andere traditionele Portugese wijnen, een assemblage van meerdere druivenrassen.

2. Quintas de Melgaço, QM Alvarinho, Vinho Verde Sub-Região de Monção e Melgaço

Nu begint het interessant worden voor wijnkenners, met enigszins ingewikkelde regels. Dat Vinho Verde doorgaans een lichte en eenvoudige wijn is, wordt deels door het terroir en deels door de stijl van wijn maken veroorzaakt. Die stijl van wijn maken was dan weer gedeeltelijk vastgelegd in de regels van de DOC. Zo mocht Vinho Verde in het verleden maximaal 11,5% alcohol hebben, tenzij het ging om een specifieke kwaliteitsaanduiding of subregio. 'Gewone' Vinho Verde werd dus vroeg geoogst, waarmee niet alleen het alcoholpotentieel laag bleef, maar ook de hoeveelheid zuren hoog en het algemene karakter fris en jeugdig. In de subregio Monçao e Melgaço, waar de Atlantische invloed een stuk geringer is, en de druiven van nature een hoger alcoholpercentage bereiken, doet de alvarinho het bijzonder goed en dit feit is opgenomen in de regels: als deze subregio vermeld wordt op het etiket, dan mag het alcoholpercentage hoger zijn, en mag alvarinho prominent op het etiket staan als dat terecht is.

Zo kan een Vinho Verde uit deze subregio dus een duidelijk ander karakter hebben dan een die niet uit deze subregio komt, waarbij de aromatische rijpheid van alvarinho duidelijker aanwezig is. In de loop der jaren is de wetgeving van Vinho Verde echter meerdere malen op dit punt gewijzigd. Klimaatverandering heeft zijn invloed op de rijpheid en het alcoholpotentieel van de druiven, waardoor het voor producenten steeds moeilijker is om te werken met een maximaal alcoholpercentage van 11,5%. Voorts zou het toch zonde zijn om producenten niet te laten profiteren van de populariteit van het druivenras alvarinho, terwijl het ras op deze plek is geboren. Daarom mag men tegenwoordig 100 procent alvarinho-wijnen maken met een alcoholgehalte tot 13 procent, ook als de wijn niet uit de subregio Monção e Melgaço komt.

3. Aveleda, 'Alvarinho Solos de Granito', VR Minho en 4. Aveleda, 'Alvarinho Solos de Xisto', VR Minho

De proeverij vervolgde met nog twee Portugese alvarinho-wijnen. Nu wordt het een hardcore terroirproeverij met twee identiek gemaakte wijnen, met het verschil dat de ene van granieten bodems en de ander van schistbodems komt. De Vinho Verde-regio is tamelijk groot, dus het is niet verwonderlijk dat er meerdere bodems voorkomen. Aveleda is de grootste producent en maakt voornamelijk wijn in de goedkopere prijsklasse. Met deze twee wijnen wordt duidelijk een ander segment aangesproken. De wijnmaker verwacht zelfs dat deze wijnen tien jaar bewaard kunnen worden. Probeer dat maar eens met een gewone Vinho Verde!

Het grootste verschil, dat direct duidelijk wordt in de wijnen, is dat de harde granieten bodem veel armer aan voedingsstoffen is. De graniet-wijn is daardoor zeer strak en droog, met prachtige, iets priemende, prominente zuren. De schistbodem is wat vriendelijker en rijker, waardoor de schist-wijn is breder is, met relatief mildere zuren. Tijdens de proeverij geven de meeste proevers hun voorkeur aan de tweede wijn, maar vergeet niet dat het unieke karakter van de eerste wijn absoluut een veelbelovende gastronomische inzetbaarheid heeft.

Aangezien deze wijnen niet, zoals de voorgaande wijn, uit de erkende subregio komen, waren er wat problemen vanwege de etikettering met '100% alvarinho'. De wijnen werden derhalve gedeklasseerd tot VR Minho. Ik geloof dat de nieuwere jaargangen wel weer als DOC Vinho Verde verschijnen; de wetgeving laat hier inmiddels wel ruimte voor.

5. Serra da Estrela, Rías Baixas

Na vier Portugese wijnen geproefd te hebben, steken we de rivier de Miño over, waarmee we tevens het Portugese achter ons laten. We bevinden ons nu in Galicië, de afgelegen autonome regio van Spanje, die in de zomer voor veel Spanjaarden die aan de hitte willen ontsnappen voor verkoeling zorgt. Als het om alvarinho gaat, springt de DOP Rías Baixas het meest in het oog. Er zijn een heleboel druiven toegestaan in dit gebied, maar met zo'n 97 procent van alle aanplant is het hier vooral alvarinho wat de klok slaat. Ergens is het wel jammer dat allerlei andere prachtig autochtone druivenrassen het moeten afleggen tegen alvarinho, maar voor de liefhebber van deze druif is er in elk geval genoeg te ontdekken.

De Serra da Estrela (verwarrend genoeg is de naam van deze Spaanse albariño hetzelfde als een gebergte in Portugal) komt uit het subgebied O Rosal. Dit gebied geeft doorgaans verfijnde, zachte, aromatische albariño's met iets meer breedte. Veel wijngaarden zijn in terrasvorm aangelegd langs de Miño.

6. Benito Santos, Antoxo, Rías Baixas

De laatste drie wijnen, alle 100 procent albariño, komen van dezelfde wijnmaker in Val do Salnés. Het zijn heel pure wijnen en de nabijheid van de zee zet de wijnen op spanning. Als je wenst te spreken over mineraliteit in wijnen, dan kan je hier je hart aan ophalen. De 'Antoxo' is een wijn met een uitstekende prijs-kwaliteitverhouding, en is precies wat een liefhebber van albariño zoekt in zo'n wijn.

7. Benito Santos, EO, Rías Baixas

Het kan echter nog altijd een tandje meer. Deze 'EO', met op het etiket de aanduiding 'the ocean collection', komt van druivenstokken die nog net in de zee staan. En dat geeft een zeer zilte, zeer slanke, knisperfrisse, strakdroge wijn.

8. Benito Santos, Pago de Xoan, Rías Baixas

We eindigen met een buitenbeetje. Een albariño in een andere stijl, namelijk 24 maanden sur lie gerijpt, en vervolgens ook nog eens enkele jaren flesrijping. De meeste primaire aroma's (kweepeer?) zijn ver op de achtergrond verdwenen, maar de wijn laat geen spoor van vermoeiing zien. Wel zijn secundaire en tertaire aroma's aanwezig: honing, beurre noisette en biscuit. Daarnaast heeft de wijn een uitgesproken hartige/umami smaak. Benito Santos heeft uitdrukkelijk niet voor houtrijping gekozen, maar desondanks een manier gevonden om een gerijpte stijl albariño te creëren.